Autisme bij volwassen vrouwen: herkennen, begrijpen en ondersteunen

Autisme komt voor bij ongeveer 1,16% van de bevolking. Binnen de groep mensen met autisme heeft 50–80% een normale of hoge begaafdheid. Traditioneel wordt autisme vaker bij mannen gediagnosticeerd (ongeveer 85% man, 15% vrouw), maar dat betekent niet dat er weinig vrouwen met autisme zijn. In Nederland gaat het naar schatting om zo’n 20.000–30.000 normaal begaafde vrouwen met autisme. Het is opvallend hoeveel onduidelijkheid en gemiste herkenning er nog steeds bestaat rond autisme bij vrouwen. Dit artikel beschrijft actuele inzichten: kenmerkende symptomen bij vrouwen, waarom zij vaak meer klachten hebben, waarom herkenning lastig is en welke behandel- en ondersteuningsmogelijkheden effectief kunnen zijn.

Waarom wordt autisme bij vrouwen vaak laat of verkeerd herkend?

Autisme uit zich bij vrouwen vaak anders dan bij mannen. Vrouwen zijn over het algemeen sterker gericht op sociale omgang en emotionele uitwisseling. Dit betekent dat sociale moeilijkheden bij hen eerder gemaskeerd of gecompenseerd worden door observatie en nabootsing. Deze strategieën noemen we camoufleren of masking. Omdat vrouwen vaak leren gedrag van anderen te imiteren, vallen klassieke autistische kenmerken minder snel op voor hulpverleners en docenten. Daardoor krijgen vrouwen vaker een verkeerde of late diagnose, of een diagnose voor een comorbide klacht zoals depressie of een angststoornis.

Verdere oorzaken van onderdiagnostiek zijn stereotypes en rolverwachtingen. Sociale afwijkingen bij meisjes worden soms anders geïnterpreteerd: teruggetrokkenheid of weinig vrienden kan bij meisjes sneller gezien worden als verlegenheid dan als mogelijke autismekenmerk. Bovendien is de training van veel hulpverleners nog te veel op mannen gericht, waardoor signalen bij vrouwen gemist worden.

Specifieke kenmerken en symptomen bij volwassen vrouwen

Autisme is altijd individueel en kan sterk variëren. Toch verschijnen in onderzoek en klinische praktijk een aantal patronen bij vrouwen vaker:

Sterk vermogen om sociale vaardigheden te leren via observatie, maar moeite met spontaan aanvoelen van emoties van anderen.
Hogere prevalentie van angstklachten, somberheid en burn-out dan bij mannen met autisme.
Veel vrouwen hebben jarenlang geprobeerd te voldoen aan verwachtingen, wat leidt tot uitputting en verminderde zelfwaardering.
Sterke interesses of routines kunnen minder opvallend zijn (meer geestelijke interesses of ‘persoonlijke’ hobby’s in plaats van technisch/herkenbaar obsessief gedrag).
Fouten in eerdere diagnoses: persoonlijkheidsstoornissen, depressie of ADHD komen regelmatig voor als eerste label.

Als gevolg hiervan komt een diagnose vaak pas op volwassen leeftijd, soms pas na jaren van psychische klachten.

Dagelijkse impact: een praktisch voorbeeld

Een praktisch voorbeeld verduidelijkt waarom vrouwen met autisme extra belast kunnen zijn. Neem het verzorgen van een huishouden met kinderen (naast vaak een baan!): plannen, boodschappen doen, verschillende gerechten tegelijk klaarmaken, op tijd eten serveren en tussendoor omgaan met onverwachte onderbrekingen. Deze taken vragen veel schakelen, prioriteiten stellen en flexibiliteit—vaardigheden die bij autisme vaak moeizamer verlopen. Het resultaat kan zijn: overprikkeling, verlies van overzicht en het ontwikkelen van angst- en somberheidsklachten.

Waarom hebben vrouwen met autisme vaak meer klachten?

De combinatie van maatschappelijke verwachtingen, het vermogen te camoufleren en de zorg- en multitasktaken die vaak op vrouwen neerkomen, maakt dat vrouwen met autisme aanzienlijk meer secundaire klachten ontwikkelen. Omdat ze veel energie stoppen in het aanpassen aan sociale normen, blijft er weinig ruimte over voor herstel en zelfzorg. Dit leidt tot hogere percentages depressie, angststoornissen en burn-out bij vrouwen met autisme.

Belangrijke termen uitgelegd

Autismespectrumstoornis (ASS): een verzamelterm voor neurodiversiteit met kenmerken op het gebied van sociale interactie, communicatie en beperkte, repetitieve interesses en routines. Vroeger werden aparte labels gebruikt (zoals Asperger), maar tegenwoordig spreken we vaak van één spectrum.

Camoufleren / Masking: het bewust of onbewust aanpassen van gedrag om sociaal aanvaardbaar te lijken. Dit kost veel energie en kan leiden tot uitputting.

Comorbiditeit: het tegelijk voorkomen van meerdere diagnoses, zoals angststoornissen of depressie naast autisme.

Herkenning verbeteren: wat kan de zorg doen?

Het verbeteren van herkenning begint met scholing: hulpverleners, huisartsen, docenten en werkgevers moeten weten dat autisme bij vrouwen anders kan presenteren. Screeningstools en diagnostische interviews moeten rekening houden met maskinggedrag en ontwikkelingsgeschiedenis. Belangrijk is het stellen van vragen over hoe iemand sociale vaardigheden geleerd heeft (bijvoorbeeld door observeren) en welke energiekosten dat met zich meebrengt.

Een juiste diagnose voorkomt onjuiste behandelingen die zich alleen richten op het ‘aangaan van contact’, terwijl het vaak gaat om een ‘niet kunnen’ in plaats van ‘niet willen’. Behandelplannen moeten daarom maatwerk bieden: niet alleen richten op klachten zoals angst of depressie, maar ook op het vergroten van zelfinzicht, het verlagen van overprikkeling en het versterken van persoonlijke sterke kanten.

Behandel- en ondersteuningsmogelijkheden

Effectieve ondersteuning voor volwassen vrouwen met autisme omvat meerdere elementen. Psycho-educatie helpt bij zelfbegrip en acceptatie. Cognitieve gedragstherapie (CGT) kan aangepast worden voor autismespecifieke angst en depressie. Mindfulness en stressmanagement kunnen helpen overprikkeling te verminderen. Praktische ondersteuning door ergotherapie of trajectbegeleiding kan helpen bij planning, huishouden en werk. Lotgenotencontact en vrouwengroepen blijken vaak bijzonder waardevol: zij bieden laagdrempelig begrip en delen praktische tips.

Verder is het belangrijk de sterke kanten te erkennen: veel vrouwen met autisme zijn creatief, analytisch sterk en hebben doorzettingsvermogen. Deze kwaliteiten kunnen een basis vormen voor gerichte loopbaan- of opleidingskeuzes en voor herstel van zelfvertrouwen.

Conclusie

Autisme bij volwassen vrouwen verdient meer aandacht. Vrouwen maskeren vaak problemen, ontwikkelen eerder comorbide klachten en krijgen daardoor te weinig of een verkeerde diagnose. Meer scholing van professionals, beter afgestemde diagnostiek en maatwerk in behandeling en ondersteuning zijn essentieel. Lotgenotencontact en het benadrukken van sterke kanten maken een groot verschil voor kwaliteit van leven. Als je vermoedt dat jij of iemand in je omgeving autisme heeft, zoek dan contact met een centrum dat ervaring heeft met volwassenen en met autisme bij vrouwen. Juiste herkenning en passende ondersteuning kunnen langdurig leed verminderen en kansen vergroten.

Wat kan ik als coach betekenen?

Ik ben zelf neurodivergent en heb een lange weg afgelegd om voorbij depressies en angsten te komen en om steeds meer mijn bestemming te gaan leven. Als coach heb ik mijn eigen aanpak ontwikkeld en deze bestaat uit: